Eén op de drie jongeren gebruikte AI als metgezel, maar wat dat betekent voor vriendschap is nog onduidelijk

Uit een Gallup-onderzoek onder 15- tot 22-jarigen in 16 landen blijkt dat ongeveer een derde AI wel eens als metgezel gebruikt. Gallup benadrukt dat de cijfers niet laten zien of AI echte vriendschap aanvult of vervangt.
Waarom dit ertoe doet
Voor Nederlandse ouders, scholen en jongeren laat het onderzoek vooral zien dat goede relaties met mensen belangrijk blijven. Of de uitkomsten ook voor Nederland gelden, is nog niet bevestigd.
Gallup publiceerde op 17 november 2026 het rapport 'Youth Wellbeing: What Matters Online and Off'. Het onderzoek gaat over 15- tot 22-jarigen in 16 landen. De auteurs zijn Zacc Ritter en Michelle Chau. Volgens 404 Media, dat het rapport uitgebreid beschrijft, deed Gallup het onderzoek samen met het Digital Wellness Lab van Boston Children's Hospital, via online enquêtes onder meer dan 16.000 jongeren. Het gaat dus niet in de eerste plaats over techniek, maar over eenzaamheid en vriendschap.
Eerst de vriendschappen zelf. Gallup meldt dat gemiddeld (de mediaan) 93 procent van de jongeren een hechte vriend heeft in het echte leven. Een hechte vriend die alleen online bestaat, heeft 37 procent. Van de jongeren met een hechte vriend offline noemt 41 procent die vriendschap van hoge kwaliteit. Bij vriendschappen die alleen online bestaan is dat 26 procent.
Offline vriendschappen hangen volgens Gallup samen met een hogere tevredenheid met het leven, online vriendschappen niet. Jongeren met sterke offline vriendschappen voelen zich ook minder vaak eenzaam. Bij vriendschappen die alleen online bestaan zie je dat verschil niet, ook niet als die vriendschap goed is. Korte video's en 'digitale gehechtheid' (een sterke band met het online leven) hangen juist samen met meer eenzaamheid. Digitale gehechtheid hangt ook samen met angst en depressie.
Hoeveel jongeren gebruiken AI als metgezel? Volgens 404 Media gebruikte 33 procent AI zo. Veel meer jongeren gebruiken AI om informatie op te zoeken (82 procent) of om advies te vragen (68 procent). Wat Gallup precies onder een 'AI-metgezel' verstaat, is niet duidelijk. Het kan gaan om een speciale companion-app, maar ook om een gewone chatbot waarmee iemand praat voor gezelschap. Ook is niet bekend of die 33 procent mensen zijn die het ooit probeerden of mensen met een vaste AI-metgezel.
Hoe vaak jongeren dat doen, is dus niet bevestigd. Bekend is alleen het algemene AI-gebruik. In de VS, Canada en het Verenigd Koninkrijk gebruikt ongeveer 20 procent AI dagelijks of vaker. In Brazilië is dat bijna 40 procent, in Japan en Italië ongeveer 35 procent. Die cijfers gaan over alle AI-gebruik, niet over gezelschap. Ook hoe jongeren de kwaliteit van AI-gezelschap vinden, verschilt: meestal 'gemiddeld', maar bijna de helft van de Australiërs met een AI-metgezel zegt 'hoog', tegen 12 procent in Polen.
Verdringt AI echte vriendschap, of vult het een gat? Het onderzoek geeft daar geen antwoord op. Jongeren met alleen online vrienden gebruiken AI vaker als metgezel, en wie AI als metgezel gebruikt, meldt meer eenzaamheid. Gallup zegt zelf dat de enquête op één moment is gehouden. Daardoor is niet vast te stellen of eenzaamheid tot AI-gebruik leidt, of andersom, of dat iets anders meespeelt.
Andere onderzoeken wijzen dezelfde kant op, maar zijn vooral via samenvattingen bekend. Een langlopend internationaal onderzoek onder ruim 2.000 volwassenen vond dat wie chatbots vooral voor sociaal contact gebruikt zich later vaker eenzamer voelt. Tegelijk grijpen mensen die zich minder verbonden voelen sneller naar een chatbot. De onderzoekers zeggen dat dit geen oorzakelijk verband bewijst. Dit onderzoek gaat bovendien niet over jongeren.
Wat zeggen onderzoekers over risico's? Het Trimbos-instituut noemt emotionele afhankelijkheid en mogelijk meer eenzaamheid. Het verwijst naar een experiment van MIT Media Lab en OpenAI, waarin vrijwillig chatbotgebruik samenhing met slechtere uitkomsten. Volgens Trimbos zijn kinderen met eenzaamheid, stress of grote veranderingen in hun leven extra kwetsbaar. Een Stanford-studie, zoals samengevat door ICT&health, laat zien dat AI-metgezellen eenzaamheid niet altijd verminderen, vooral bij mensen met een klein netwerk. Ander onderzoek vindt juist positieve effecten. Zorgpunten zijn dat AI niet wederkerig is en dat apps zijn ontworpen om lang gebruikt te worden.
Wat betekent dit voor Nederland? Of Nederland bij de 16 landen hoort, is niet bevestigd. De wereldwijde cijfers zijn niet zonder meer op Nederland van toepassing. Trimbos meldt dat ongeveer 20 procent van de Nederlandse 12- tot 17-jarigen AI-chatbots gebruikt. Dat cijfer gaat over een andere leeftijdsgroep en een andere definitie en is niet te vergelijken met de 33 procent van Gallup.
Wat kunnen ouders en scholen doen? Concrete adviezen staan niet in de gelezen bronnen. Eén aanwijzing komt uit Gallup: bij jongeren zonder enige vorm van vriendschap speelt het ontbreken van een vertrouwde volwassene buiten het gezin een sterke rol. Dat blijft zo na correctie voor onder meer land, geslacht, leeftijd en de relatie met ouders. Het is een samenhang, geen bewezen oorzaak. Gallup concludeert dat de kwaliteit van relaties en de bredere sociale omgeving het meest tellen, en dat vriendschap met mensen en AI-gezelschap moeilijk te vergelijken zijn, omdat jongeren er andere dingen van verwachten.